مجله اینترنتی پریناز ، پورتال خبری و سبک زندگی

مجله حادثه : توسعه پایدار در حوزه صنایع دستی نیازمند فعالیت مستمر و جریان رو به رشد است

10

به گزارش مجله اینترنتی پریناز سرویس حوادث

توسعه پایدار در حوزه صنایع دستی نیازمند فعالیت مستمر و جریان رو به رشد است


همزمان با توسعه مدرنیته در جهان فعالیت‌های فرهنگی – هنری به ویژه در شاخه تولید محصولات این عرصه در کنار تاکید بر ادامه حیات آن طبق شیوه سنتی، جریان نوینی را در قالب علم و دانش آکادمیک تجربه کردند.

آنگونه که همواره گفته شده در فرهنگ و تمدن ایرانی وابستگی شدیدی به فرهنگ شفاهی و انتقال سینه به سینه داده‌ها و اطلاعات هنری میان اساتید به هنرجویان وجود داشته و هنوز که هنوز است با وجود زیست و تجربه در قرن بیست و یکم، محیط‌های آکادمیک کشورمان در رشته‌های فرهنگی – هنری از منابع کهنی استفاده می‌کنند که اغلب آنها توسط مستشرقان غربی به رشته تحریر درآمده است و کمتر می‌توان مرجعی از اسناد دانشگاهی را با نوشتار و تألیف هنرمندان کشور به نظاره نشست.

از سوی دیگر دانشجویان رشته‌های هنری در زمینه آموزش مبانی و اصول رشته مورد نظر خود مفاهیمی را که غبار دیرینگی و کهنگی بر آن نشسته می‌آموزند و همین مساله ماهیت نگاه آکادمیک را از تحصیلات دانشگاهی توسط دانشجویان هنر تغییر می‌دهد.

این روزها که در حال سپری کردن هفته صنایع دستی در کشورمان هستیم بر آن شدیم تا با یکی از پژوهشگران و مدرسان دانشگاه در عرصه صنایع دستی و هنرهای وابسته به آن و از مشاوران سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری درباره آسیب‌های حوزه آموزش آکادمیک در این عرصه به گفت بنشینیم. آنچه از خاطر شما می‌گذرد حاصل این گپ و گفت صمیم با حجت الله مرادخانی مشاور سابق معاونت صنایع دستی کشور، پژوهشگر هنر و مدرس دانشگاه است.

فرم‌های نوظهور و نوین استارتاپ ها در حال قُرُق بازار صنایع دستی هستند

– ایرنا: جناب مرادخانی به زعم بسیاری از کارشناسان و پژوهشگران یکی از حلقه‌های مفقوده در تمامی فعالیت‌های فرهنگی کشورمان و در نگاهی کلان‌تر، بخش‌های مختلف از اقتصاد گرفته تا صنعت از هنر گرفته تا فعالیت‌های دیگر به عدم پویایی بخش خصوصی باز می‌گردد. در عرصه صنایع دستی کشور تا چه حد شاهد بروز و ظهور فعالیت بخش خصوصی هستیم؟ تا چه میزان گام‌های عملیاتی و نه شعاری برای تحقق اصل ۴۴ برداشته شده است؟ به زبان صریح‌تر ساده‌تر بخش خصوصی کجای معادله صنایع دستی کشور قرار دارد؟

– مرادخانی: ببینید در زمینه صنایع دستی عمده گام‌های فعالیت‌ها و تحولات میدانی توسط بخش خصوصی برداشته می‌شود و رونق این بخش به میزان فعالیت‌ها و وسعت کاری که انجام می‌دهند باز می‌گردد. البته نکته‌ای که باید به آن اشاره کرد این است که بین دو حوزه تولید و حوزه فروش و بازرگانی شاهد پویایی و فعالیت عمده بخش خصوصی هستیم.

با توجه به فرم‌های نوظهوری مثل فروش الکترونیک و اپلیکیشن‌هایی که برای خرید و فروش صنایع دستی به وجود آمده در حال حاضر مؤسسات و مجموعه‌هایی را می‌بینیم که محصولات صنایع دستی را با استفاده از مدیاها و رسانه‌های جدید به صورت الکترونیکی به مخاطبان ارائه می‌کنند. تعدادی از این استارتاپ ها که فعالیتشان را چند سالی است آغاز کرده اند، رو به رشد هستند و کارشان با ریتم خوبی در حال توسعه است و روز به روز به تعداد آنها اضافه می‌شود.

از طرف دیگر فروشگاه‌های الکترونیک بزرگی که در شاخه‌های مختلف فعالیت می‌کردند، آنها هم به بخش صنایع دستی روی آورده اند. بنابراین این روند به خصوص در حوزه فضای مجازی در بخش فعالیت‌های اقتصادی رونق مطلوب و فروش خوبی را در حال تجربه کردن است. در بازارهای سنتی هم تقریباً شاهد برطرف شدن موانعی که براثر مداخلات دولت بعد از انحلال سازمان صنایع دستی به وجود آمده، را شاهد هستیم.

قبلاً این مداخله مستقیم بود اما با انحلال سازمان صنایع دستی، در زمینه بازرگانی و صادرات دیگر دولت مداخله‌ای ندارد و کل کارها و تحولات توسط بخش خصوصی صورت می‌گیرد. در حوزه تولید هم تقریباً به طور مطلق تمام تولید صنایع دستی در دستان بخش خصوصی قرار دارد. در این میان دولت‌های یازدهم و دوازدهم هم رویکردهای حمایتی در قالب ارائه تسهیلات و تصویب قوانین حمایت‌گرانه در زمینه معافیت‌های مالیاتی و نظایری از این دست اقدامات شایسته، را صورت داده است.

مسلم است در شرایط فعلی که ما در حال تجربه آن هستیم (مساله تحریم‌ها) بخش خصوصی قطعاً با چالش‌های جدی در خصوص فروش، تولید، ترویج و تبلیغات، روبه‌روست. ذکر این نکته الزامی است که یکی از چالش‌های بسیار جدی که در عرصه صنایع فرهنگی با آن روبه‌رو هستیم و به واسطه این گفت و گو به مناسبت هفته صنایع دستی موضوع ما به این هنر – صنعت مربوط است به موضوع دسترسی محدود ما به مکتوبات و تحقیقات باز می‌گردد.

متأسفانه بخش زیادی از اظهارنظرها و تحلیل‌های اقتصادی ما فردی است و اصلاً قابلیت بسط دادن از جز به کل را ندارد. مثلاً وقتی درباره تجارت و صادرات محصولات صنایع دستی به اروپا، شرق دور و آمریکا صحبت می‌کنیم، مطالب و مواضع ما مبتنی بر کدام تحقیق میدانی و مطالعه باز می‌گردد که اینگونه در حوزه تجارت جهانی صنایع دستی مدعی هستیم! کشورهای دیگر نظیر ترکیه، چین، پاکستان و افغانستان به عنوان یکی از قدرت‌های نوظهور در حال فعالیت در حوزه صادرات صنایع دستی با صرف هزینه‌های مشخص، طرح‌های توسعه‌ای شان را پیش می‌برند.

اما من به عنوان یک فرد بدون مطالعه و تحقیق و پژوهش نمی‌توانم درباره شیوه رقابت در حوزه تجارت و صادرات بین المللی در بازارهای جهانی صحبت کنم. مگر به کل دنیا سفر کردم که بتوانم تحلیلی از بازارهای هانی ارائه دهم؟

به همین دلیل است که طی یک دهه اخیر در برابر رقبای خارجی جدی مان نتوانسته‌ایم ایستادگی کنیم و به راحتی بازارهای قوی خود را در حوزه صنایع دستی در جهان از دست داده‌ایم! چرا که کار مطالعاتی و پژوهشی را فراموش کردیم و هنوز متکی و قائم به فرد تصمیم داریم در بازار فشرده رقابت جهانی حضور و فعالیت داشته باشیم.

به صراحت عرض می‌کنم حتی برای مکتوبات داخلی خودمان نیز مرجع موثقی نداریم که تفاوت هنرهای سنتی و صنایع دستی را برای مخاطبان امروز جامعه مان معلوم کند! در حوزه تجارت داخلی و بین المللی مبنای نظری و تئوریک شفاف نداریم.

مثلاً در حوزه فرش دستباف ایران که روزگاری بخش وسیعی از بازارهای صنایع دستی جهان را به تسخیر خود درآورده بود امروز هنوز با نگاه سنتی در حال کار و فعالیت است. مسلم است که قافیه را به رقبای ضعیف‌تر از خود می بازد! چون پیشینه مطالعاتی و تحقیقاتی به سادگی از کنارش عبور کرده است.

به عنوان مثال در بافت فرش دستباف ابریشمی، ما چقدر از تولید ابریشم داخلی استفاده می‌کنیم؟ مسلم است که سهم بسیار ناچیزی! و بیشترین واردات ما در این حوزه از کشور چین است. ابریشم کشی ما هنوز هم به روش ۴۰ سال پیش با کیفیت خیلی پایین و غیر قابل مصرف برای رقابت در بازارهای جهانی تولید می‌شود. چرا؟ پاسخ واضح است؛ چون مطالعه صورت نگرفته است.

نگاه سنتی بر نگاه مدرن در عرصه صنایع دستی ایران غلبه دارد

– ایرنا: با این حساب برخلاف نظر برخی کارشناسان درباره تأثیر بخش تولید و فروش داخلی و بین المللی صنایع دستی در تقویت توسعه پایدار، با توجه به نگاه آسیب شناسانه شما، می‌توان اینگونه برداشت کرد که چندان دلیلی برای رونق توسعه پایدار به واسطه فعالیت در عرصه صنایع دستی به دلیل چربش نگاه سنتی آن بر نگاه مدرن و متکی بر کار مطالعاتی و پژوهشی ندارد.

– مرادخانی: وقتی از توسعه پایدار صحبت می‌کنیم نیازمند فعالیت مستمر و جریان رو به رشد هستیم. اما وقتی هنوز در شکل تولید و عرضه محصولات صنایع دستی و دیگر تولیدات فرهنگی، نگاه سنتی ما غلبه بر نگاه مدرن دارد؛ به احتمال خیلی زیاد و قریب به یقین بدون تغییر این نگرش برای تحقق مفهوم توسعه پایدار به شکل عملی و عینی راه به جایی نخواهیم برد.

سنت‌های هنری لازم است ماهیت سینه به سینه خود را حفظ کنند

ایرنا: طبق اسناد موجود در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، حوزه فعالیت هنرمندان صنایع دستی ما در ۲۹۵ شاخه با زیرمجموعه‌های متعدد در حال انجام است. حال با توجه به پیشینه پژوهشگری و مدرس دانشگاه بودن شما این پرسش را مطرح کنم که با توجه به آنکه بخش مهمی از داده‌های فرهنگی کشور ما به سبب سنت شفاهی موجود در فرهنگ ما، سینه به سینه منتقل شده، با توجه به خروجی‌های محیط‌های آکادمیک و دانشگاهی ما در حوزه صنایع دستی شاهد تأثیرگذاری دانش و علم روز برای توسعه این هنر – صنعت هستیم یا هنوز شیوه‌های سنتی سایه گسترده‌ای بر حوزه تولیدات صنایع دستی مان دارند؟

– مرادخانی: هر چند تعداد ۲۹۵ شاخه کلان در حوزه صنایع دستی کشورمان به سبب دیرینه و قدمت فرهنگی کشور بسیار زیاد و متنوع است و هر کدام از فارغ‌التحصیلان رشته صنایع دستی در واحدهای مختلف با تمامی این شاخه‌ها آشنایی پیدا می‌کنند. اما به هر حال ورود به این حوزه در مراکز دانشگاهی در مقاطع لیسانس و فوق لیسانس اتفاق خیلی مهمی است که از اوایل دهه ۶۰ به وقوع پیوسته و تا به امروز هم به شکل رو به رشدی چه در دانشکده‌های هنر و چه در آموزشگاه‌ها و هنرکده‌های گروه‌های صنایع دستی جریان داشته است. همچنین نمی‌توانیم منکر این مساله باشیم که بخش مهمی از فارغ التحصیلان این رشته در حال حاضر به تولیدکننده‌هایی بدل شدند که در سطوح مختلف کار می‌کنند و بخش مهمی از بدنه مدیران سازمان میراث فرهنگی نیز از فارغ التحصیلان رشته‌های صنایع دستی هستند.

نکته دیگری که بسیار حائز اهمیت است آن است که در این زمینه که سنت‌های هنری ما بایستی آن ماهیت سینه به سینه شان را حفظ کنند هیچ تردیدی وجود ندارد. درست است که علم لحظه به لحظه تغییر می‌کند اما اصالت و حس زیبایی شناسانه صنایع دستی ما تنها به شکل سنتی و سینه به سینه قابل انتقال است و نمی‌توان آن نکات را در جزوه‌ها و دروس دانشگاهی پیدا کرد.

در زمینه آکادمی در این حوزه (صنایع دستی)، دانشگاه و فارغ التحصیلان این حوزه می‌توانند در زمینه رشد و فراگیری این هنرها خیلی موثر باشند چرا که بخش مهمی از هنر صنایع دستی نیازمند آموزش به شیوه مستندسازی علمی است که در حال حاضر به ضرس قاطع می‌شود گفت معتبرترین منابع مکتوبی که در دسترس محیط‌های آکادمیک ما قرار دارد مربوط به چند دهه گذشته است و تازه منابعی هستند که مستشرقین اروپایی آنها را نوشته‌اند. منابع تالیفی ما در حوزه آکادمیک نیز اغلب گرته‌برداری از همان منابع قبلی مستشرقان اروپایی است.

ببینید امروزه بسیاری از کوتاهی‌ها و کم کاری‌هایمان را به گردن تحریم‌ها می‌اندازیم؛ این درست نیست! به عنوان نمونه دانشگاه، فعالیت‌های دانشگاهی، فارغ‌التحصیلان و تحصیل کرده‌های صنایع دستی می‌توانند در قالب پروژه‌های پایان نامه در قالب تحقیقات میدانی به کمبودهای موجود در بازار صنایع دستی و به ویژه در حوزه تولید موارد اولیه که هنوز قدرت تولید آنها در داخل کشور وجود ندارد و به واسطه تحریم‌ها دست ما نمی‌رسد ورود کنند؛ اما آیا این دست اتفاقات در محیط‌های آکادمیک ما می‌افتد؟ متاسفانه قهر فارغ التحصیلان و بدنه آکادمیک ما با مطالعه و پژوهش، آسیب‌های متعددی را در مسیر توسعه و پیشرفت صنایع دستی و هنرهای سنتی ما ایجاد کرده است.

متاسفانه قهر فارغ التحصیلان و بدنه آکادمیک ما با مطالعه و پژوهش، آسیب‌های متعددی را در مسیر توسعه و پیشرفت صنایع دستی و هنرهای سنتی ما ایجاد کرده است.‌

آن وجه علمی، مطالعات و تحقیقات دانشگاهی می‌تواند در حوزه صنایع دستی کمک‌های شایانی کند. در زمینه آسیب‌شناسی، در زمینه معرفی و مکتوب سازی، تولید منابع موثق برای تحقیقات و …

امروزه با وجود گروه‌های مختلف صنایع دستی در کشورمان هنوز در ایران تعریفی که محل وثوق برای تمامی دست اندرکاران، هنرمندان و مسوولان حوزه صنایع دستی باشد وجود ندارد که بتواند در ساده‌ترین شکل ممکن تمایز صنایع دستی و هنرهای سنتی را بازگو کند. اینها دیگر گردن تحریم نیست و خودمان مقصریم.

گفت و گو از امین خرمی



منبع خبر

گرد آوری : https://parinaz.net/

Comments are closed.